Historia

    Zespół powstał w 1942 roku z inicjatywy miejscowego nauczyciela, rozmiłowanego w śpiewie i tańcu, świetnego organizatora, ogarniętego społeczną pasją działania - Stanisława Kalety. Współzałożycielem był również Jan Blak, znany z pracy kulturalnej jeszcze w latach międzywojennych. Cała jego rodzina dzięki dużym zdolnościom muzycznym i kształceniu w tym kierunku podnosiła niewątpliwie poziom artystyczny zespołu.

     Niełatwo układały się dzieje "Elegii". Nie było gdzie odbywać prób. Często ćwiczono w mieszkaniach prywatnych, najczęściej u kierownika Stanisława Kalety, później w remizie strażackiej, przy kilkustopniowym mrozie, bez jakichkolwiek urządzeń do ogrzewania, czasem w kaplicy ze względu na fisharmonię. Tańce ćwiczono zwykle w starej szopie, w której była podłoga i to decydowało o odbywaniu tam prób. Latem urządzano je na wolnym powietrzu. Nadawał się do tego utwardzony plac obok szkoły lub inne obszerniejsze podwórko. Ciągle dawały znać o sobie niedostatki i kłopoty. Stroje szyli sobie członkowie zespołu sami, wykorzystując do tych celów rodzimych krawców. Śpiewano i tańczono w konspiracji przy stojących na czatach strażach. I tak przetrwano okupacyjne lata.
   Gdy już po wyzwoleniu utworzona grupa taneczna zespoliła się w jedną całość z chórem, przyjęła się dla całości nazwa: Zespół Pieśni i Tańca ,,Elegia". Przyniósł on Rudnikowi niemało sławy. Wysunął się szybko na czoło amatorskiego ruchu artystycznego w województwie krakowskim. Reprezentował wieś i gminę, powiat myślenicki, województwo krakowskie na wielu uroczystościach i obchodach o krajowym znaczeniu. Uczestniczył w programie artystycznym niemal wszystkich centralnych dożynek. Później, dzięki kultywowaniu rodzimych tradycji, obrzędów i zwyczajów ludowych, regionalnego folkloru i wysokiego poziomu artystycznego, reprezentował nasz region na wielu występach za granicą.

   Pierwsze miesiące i lata po wyzwoleniu, aczkolwiek przebiegały już w atmosferze wolności, charakteryzowały się tym, że zespół chciały wchłonąć liczne organizacje młodzieżowe jako swoją sekcję. Usiłowano więc zachować samodzielność i odrębność. W tej sytuacji kierownik Kaleta oparł się chwilowo Teatrów Związek Teatrów i Chórów Ludowych w Krakowie, gdzie mógł liczyć na pomoc metodyczną, repertuarową i organizacyjną. Związek jednak rychło zawiesił działalność i wówczas zwrócono się o pomoc do prof. Czesława Kozietulskiego z Krakowa, który bezinteresownie służył uwagami, użyczał opracowań muzycznych. Opiniował ludowe melodie opracowane przez Stanisława Kaletę, a żona profesora pomagała w doborze tekstów i komponowaniu melodii.
   Zespół nie dostawał żadnych dotacji na początku swojego istnienia w okresie powojennym, nie miał strojów. Nawet brakowało stałego lokalu, nadającego się na próby, ale jednak odbywały się one regularnie, przede wszystkim w szkole. Sala w remizie strażackiej nadawała się do rozbiórki. W tych warunkach życzliwość i poparcie kierownika szkoły Tadeusza Szybowskiego jak też jego następcy Jana Kochana bardzo ułatwiła rozwój i pracę zespołu. Izb prywatnych do odbywania prób użyczali także inni, m.in. rzeźbiarz ludowy Franciszek Bargieł. Pozostały po nim pojedyncze rzeźby i kompozycje przedstawiające osoby z jego otoczenia, wiejskie zwyczaje, a także rzeźby o motywach historycznych i religijnych. Jego sztuka była uzupełnieniem repertuaru zespołu, sięgającego po pieśni rudnickie lub najbliższej okolicy, polskie pieśni patriotyczne i innych narodów.

   Od wiosny 1949 roku pracę kulturalnooświatową na wsi przejął Związek Samopomocy Chłopskiej z Zarządem Wojewódzkim, dysponujący poradnią metodyczną, oddziałem strojów regionalnych i rekwizytów teatralnych. W zarządach powiatowych zaangażowano instruktorów kulturalno-oświatowych. Zespół z Rudnika został zarejestrowany w Związku SCh w Myślenicach i do 1957 roku korzystał z opieki i pomocy jego pracowników, najczęściej instruktora Tadeusza Syrka. Od tego czasu poparcia udzielał Zarząd Wojewódzki Kółek Rolniczych w Krakowie z prezesem Cabajem na czele. Wydział Kultury Wojewódzkiej Rady Narodowej w dowód uznania dla poziomu artystycznego przydzielił instrumenty muzyczne dla kapeli "Elegii". Szczególnym poparciem i zainteresowaniem darzył rudniczan Zbigniew Soja, profesor muzyki, z Wojewódzkiego Wydziału Kultury. Dużej pomocy udzieliła zespołowi Janina Kałużna, kierująca sprawami kultury w Powiatowej Radzie Narodowej w Myślenicach. W przygotowaniu układów tanecznych pomagała Janina Kalicińska z poradni metodycznej przy Związku Samopomocy Chłopskiej w Krakowie.

   Wszystkie te fakty w przybliżeniu i tylko pobieżnie naświetlają, jakie instytucje, organizacje i działające w nich osoby wspierały rudnicki zespół w jego codziennych kłopotach.
   W latach 60-tych podczas remontu i przebudowy remizy zespół ćwiczył i wstępował w ,,Pawilonie", który wybudowali sami członkowie "Elegii".

   Największym artystycznym osiągnięciem zespołu było uzyskanie I nagrody na ogólnopolskim przeglądzie amatorskich zespołów w Olsztynie w 1955 roku za wykonanie krakowiaka. Oprócz czasu przeznaczonego na próby wiele niedziel i dni tygodnia członkowie zespołu poświecili na występy zapraszani do wielu miejscowości, uświetniali koncertami różne lokalne obchody i imprezy. W zamian otrzymywali posiłek, słowa uznania, podziwu i podziękowania. Na transport nie narzekali. Jeżeli nie było wygodniejszego pojazdu, jeżdżono ciężarówkami zabierając ze sobą kuferki i walizy ze strojami. Rocznie dawano ponad 20 występów. W niektórych latach bywało ich więcej.

 Zespół Pieśni i Tańca ,,Elegia" przyczynił się swoją działalnością do szybszego rozwoju Rudnika. Dzięki niemu Związek SCh zorganizował w 1954r. w Rudniku Wiejski Dom Kultury. Kierownikiem tej placówki był Stefan Bargieł, syn wspomnianego rzeźbiarza Franciszka Bargła, a instruktorami Stanisław Kaleta i Stanisław Stręk. Wszyscy aktywiści Domu Kultury byli bezpośrednio związani z pracą zespołu. Pracownicy tej placówki za swoją aktywną działalność na rzecz ,,Elegii" otrzymywali stroje regionalne i instrumenty muzyczne dla kapeli. Dawniej kapela posiadała tylko skrzypce, flet, piszczałki i trąbki, później wyposażono ją w niezbędne instrumenty muzyczne: basy, fortepian, akordeony itp.

   Działacze Wiejskiego Domu Kultury założyli bibliotekę przemianowaną później na Gromadzką Bibliotekę Publiczną w Rudniku, czym przyczynili się do rozbudzenia zainteresowań czytelniczych społeczeństwa Redagowano gazetkę ścienną "Rudnickie Echa", w której zamieszczano aktualne wiadomości z życia wsi i okolicy. Informowano o bieżących sprawach i zamierzeniach kulturalnych. Odbyło się kilka przedstawień teatralnych odegranych przez i dwie sztuki o tematyce związanej z życiem współczesnego Rudnika, które napisał Stanisław Kaleta. Niektórzy widzowie w scenicznej treści rozpoznawali epizody z własnego życia, odbicie swoich wad i zalet. Tym samym rozbudzono wśród rudniczan zamiłowanie do teatru, literatury, uczestnictwa w życiu kulturalnym.
   W 1969 roku uczestnicy zespołu wyłonili spośród siebie koło Związku Młodzieży Wiejskiej i oparli dalszą egzystencję tego koła o swój macierzysty zespół. Otwarto również w salach WDK ,,Klub Rolnika", w którym rolę gospodarza podjęła się Zofia Szuba, w przeszłości aktywny członek zespołu. Wiejskiemu Domowi Kultury nadano nazwę Gromadzki Ośrodek Kultury. "Elegia" nadal znalazła się w programie działalności tego ośrodka.

   Lata siedemdziesiąte to okres intensywnej działalności i jeszcze większego rozwoju artystycznego ,,Elegii". Władze lokalne przekazywały dotacje na zakupy pięknych, krakowskich strojów, na zatrudnienie stałych instruktorów muzyki i tańca. Ponadto opiekę merytoryczną, finansową sprawował Wydział Kultury i Sztuki Miasta Krakowa oraz Krakowski Dom Kultury. Dzięki ich opiece i pomocy zespół koncertowa ł w kraju i za granicą. Instruktorzy Stanisław Stręk i Janusz Mroczek dzięki ogromnemu zaangażowaniu i wysokim umiejętnościom artystycznym wpłynęli na poziom i kształt wizerunku ,,Elegii". Zespół ustawicznie
dopracowywał i wzbogacał swój program.

   Zespół prezentował i prezentuje repertuar związany z tradycjami, obrzędami ludowymi i wesele krakowskie. Dzięki temu autorzy programów uzyskali nic tylko bogate źródło inspiracji lub gotowych materiałów 1iterackich, pieśni, obrzędów, zwyczajów, zabaw regionalnych, ale i możliwość skutecznego przemawiania do szerokiej społeczności Rudnika i okolic, wykorzystując jej zainteresowanie regionalizmem. Zespół uzyskał w ten sposób szansę wypracowania własnej, niepowtarzalnej linii artystycznej, repertuarowej i inscenizacyjnej, stał się niezbędnym komponentem jego regionalnej świadomości, co ma znaczny wpływ na stopień jego społecznego zintegrowania. W swoich programach scenicznych propagował wydarzenia i wzorce obyczajowe, polityczne i społeczne lub też bardziej uniwersalne tematy ogólnoludzkie. ,,Elegia" zawsze sięgała i sięga do arsenału rodzimej etnografii muzycznej i tanecznej pieśni i melodii ludowych, starych tańców, kultywuje dawne zwyczaje związane z tradycyjną obrzędowością ludową, a więc to, co najbardziej oryginalne i miejscowe, co tworzy lokalny koloryt tej ziemi.
   Zainteresowanie folklorem spowodowane jest sentymentem do swego regionu, tradycjami, jakie się w nim pielęgnuje oraz siłę ludowości. Region krakowski jest ogromnie bogaty w tradycje ludowe, obrzędy i zwyczaje kultywowane po dzień dzisiejszy. Działalność i osiągnięcia zespołu popularyzowana była w radio, telewizji i prasie. "Elegię" stawiało się jako wzór dla innych zespołów amatorskiego ruchu artystycznego. Folklor prawdziwy, autentyczny coraz bardziej zanika i dlatego jego kultywowanie i podtrzymywanie tradycji ludowych jest niezmiernie ważne.

   Przytoczone dzieje i osiągnięcia zespołu świadczą o właściwie pojętej realizacji programu upowszechniania dorobku kulturalnego regionu krakowskiego. Wartość tego rodzaju dziala1ności artystycznej jest niewątpliwa w kraju, a znaczenie szczególnie uzyskuje w kręgu Polonii, która widzi w zespole nie tylko dorobek artystyczny, ale przede wszystkim kawałek autentycznej, żywej i pulsującej życiem Polski. Popularność swoją zawdzięcza zespół miedzy innymi dzięki bujnemu temperamentowi i ekspresji tańców, kolorystyce strojów, rozwijającej się sztuce ludowej oraz rozmiłowanych w śpiewie i tańcu młodych ludzi, wnoszących w swoje szeregi urok wiecznej młodości. Z umiłowaniem pielęgnuje pieśni i rudnickie melodie. Krzewił i nadal krzewi sztukę oddziałując wychowawczo na swoich członków i 1udność wsi oraz na przychodzącą na występy publiczność w różnych miastach naszego województwa, kraju i za granicą.
   Dziewczęta i chłopcy, także dorośli mieszkańcy Rudnika, ludzie zajmujący się rolnictwem i pracujący poza nim - pieśnią i tańcem umilają życie sobie i innym.

(Bożena Gola - Klamra 1,2 - 2002)

Kalendarium działalności oraz osiągnięć "Elegii"

1942 - Zespół został założony jako chór parafialny przez Stanisława Kaletę (prowadził "Elegię" do 25-lecia)
1945 - Poszerzenie działalności zespołu w kierunku folkloru; pierwsze występy na dożynkachgromadzkich w Rudniku i Sułkowicach
1946 - Udział w I Centralnych Dożynkach w Opolu
1947 - Występy w Zakopanem w konkursie chórów.
1948 - 3-dniowe występy w Częstochowie na wystawie rolniczej oraz udział w Dniach Krakowa, założenie zespołu tanecznego oraz połączenie z chórem
1950 - Wystawienie sztuki teatralnej
1953 - Zdobycie Proporca Przechodniego Ministra Kultury i Sztuki
1955 - I miejsce na Centralnych Eliminacjach Amatorskich Zespołów w Olsztynie
1956 - Udział w Festiwalu Młodzieży i Studentów w Warszawie
1957 - Udział w Centralnych Dożynkach w Poznaniu (w następnych latach uczestniczenie w kolejnych dożynkach w Szczecinie, Lublinie, Krakowie, Olsztynie, Opolu, Bydgoszczy, Białymstoku, Warszawie, Łodzi, Lesznie, Płocku, Piotrkowie Trybunalskim)
1965 - Uczestnictwo w Festiwalu Chórów "O laur 30-lecia PRL"
1966 - Zbiorowa odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego
1969 - Nagroda Woj. Rady Narodowej w Krakowie
1970 - Udział w I Festiwalu Ziem Nizinnych zespołów autentycznego folkloru na II Festiwalu Ziem Nizinnych w Tarnowie
1973 - Występy w Czechosłowacji; I miejsce w Konkursie Kapel i Śpiewaków Ludowych w Tarnowie dla kapeli dziecięcej
1974 - Udział w III Festiwalu Ziem Nizinnych w Tarnowie
1976 -Występy w NRD
1977 - Występy w NRD
1979 - Udział w ogólnopolskim Przeglądzie Dorobku Kulturalnego Wsi w Gorzowie; Puchar Prezesa WZSR i I miejsce w VII Wojewódzkim Turnieju Klubów Rolnika w Krakowie
1980 - I miejsce w Wojewódzkim Przeglądzie Zespołów Tańca Ludowego w Krakowie; I miejsce w Wojewódzkim Turnieju Klubów Rolnika; "Złota Spinka" i I miejsce dla zespołu kolędniczego na Międzywojewódzkim Konkursie Kolędniczym w Bukowinie Tatrzańskiej za wykonanie obrzędu "Doroty"
1982 - I i II miejsce w Przeglądzie Tańca Ludowego w Myślenicach; udział w Jubileuszowym Turnieju Klubów Rolnika -WZSR Proszowice
1983 - I miejsce w Wojewódzkim Turnieju Klubów Rolnika w Niepołomicach
1984 - I miejsce na Przeglądzie Zespołów Dziecięcych w MDK Myślenice; I miejsce na Wojewódzkim Przeglądzie Zespołów Szkolnych w KDK Kraków; I miejsce na Turnieju Klubów Rolnika
1985 - Występy w Jugosławii i Francji
1986 - II miejsce w Międzywojewódzkim Konkursie Kolędniczym w Bukowinie Tatrzańskiej;
1987 - II miejsce w Wojewódzkim Przeglądzie Zespołów Kolędniczych "Herody" w MDK Myślenice; I miejsce w Wojewódzkim Przeglądzie Zespołów Kolędniczych - "Dorota" w MDK Myślenice; I miejsce dla zespołu dziecięcegow Przeglądzie Tańca Ludowego w MDK Myślenice; I miejsce dla zespołu dorosłego w Przeglądzie Tańca Ludowego w MDK Myślenice; występ w NRD; występ okolicznościowy z okazji 100-lecia FN Kuźnia
1989 - II miejsce zespołu dziecięcego w Wojewódzkim Przeglądzie Tańca Ludowego w MDK Myślenice; I miejsce zespołu dorosłych w Wojewódzkim Przeglądzie Tańca Ludowego w MDK Myślenice; I miejsce na Ogólnopolskim Przeglądzie Tańca Tradycyjnego w Rzeszowie; występy w RFN i w Jugosławii
1990 - I miejsce na Międzywojewódzkim Przeglądzie Kolędniczym w Bukowinie Tatrzańskiej; "Pawie Pióro" i I miejsce na X Spotkaniach Artystycznych w Tarnowie w grupie zespołów artystycznie opracowanych; audiencja generalna u Ojca Świętego w Bazylice św. Piotra; występy na Sycylii
1991 - I miejsce zespołu dziecięcego w Wojewódzkim Przeglądzie Tańca Ludowego w Myślenicach; I miejsce zespołu dorosłych w Wojewódzkim Przeglądzie Tańca Ludowego w Myślenicach; "Złota Spinka" i I miejsce w Międzywojewódzkim Przeglądzie Kolędniczym w Bukowinie Tatrzańskiej; III miejsce kapeli w Wojewódzkim Przeglądzie Kapel i Śpiewaków Ludowych w Niepołomicach

(Klamra 1,2 - 2002)

Wykaz członków ZPiT "Elegia" w latach 1942-1992